माउ - ॿोलीअ जा वेरी सिन्धी
असां सिन्धी ! सन्सार खे जीअण जो नीति - रीति (सभ्यता - संस्कृती) सेखारिण वारा "मुअनि जे ॾड़े" जा धणी आहियूं . पर हमलावरनि जी अरबी-फ़ारसी लिपी वरिताए सुञाणप जो आधारु पंहिंजी माउ - ॿोलीअ खे ई खतमु करे रहिया आहियूं .
ॿोलीअ जा वॾा - वॾा साहित्कार (अदीब), डाक्टर कन्धु मथे करे, चवनि था त असां जी सिन्धी ॿोली घटि में घटि ७ हजारु वरियह पुराणी आहे . पर १३ जुलाइ, १८५३ जे ॾींहुं सिन्धीअ मथां थफियल अरबी लिपीअ खे १६६ वरियहनि खां "सिन्धी लिपी" चवंदा रहनि था . जहिंमें ५२ मां ३७ निजु सिन्धी ऐं १५ माना ३५ टका अरबी, फ़ारसी जा अखिरी रूप आहिनि, जेके छड़ो अरबी, फ़ारसी ऐं उर्दू ॿोल ई लिखण लाइ कमि ईंदा आहिनि .
अकुल जा अन्धा ऐं अरबी-फ़ारसीअ जा ग़ुलाम ! ईहो नथा सोचिनि त जे सिन्धी ॿोली घटि में घटि ७ हजारु वरियह पुराणी आहे त अरबी सिन्धीअ खां अॻु सिन्धी साहितु ऐं इतिहासु केढ़ी लिपीअ में लिखियो वयो ?
सिन्धीअ जी मूलु - असुली, सुठी ऐं सही में सही लिपी देवनागिरी हुई ऐं आहे . जहिंमें ढेरि सारो साहितु - इतिहासु लिखियो वयो . ईसवी सन खां ५०० वरियह अॻु "राजाउनि लाइ सिखिया" ग्रन्थु लिखियो वयो . जिनिखे पाकिस्तानु ठहंदे ई साड़े रख कयो वयो . १५ - १६ सदीअ में "क़ाज़ी कादन जो कलामु" ऐं पो स्वामी प्राणनाथ जी "सिन्धी वाणी" बि देवनागिरी सिन्धीअ में लिखी वई . १८४७ में कैप्टेन जार्ज स्टेक ऐं १८७२ में अर्नेस्ट ट्रम्प सिन्धी अंग्रेजी डिकस्नरी ऐं ग्रामर लिखियो . ईहे किताब अॼु बि आहिनि .
नाले निहालु ॿोलीअ जा सो काल्ड डाक्टर अरबी - फ़ारसी जा ३० - ३५ टका ॿोल (लफ़्ज़) वरिताइण खां सिवा ॼाण नाहे त केढ़े चन्ड्रे - निभाॻे जे चकर में फासी, सुरनि (हर्फ़ इलति) जूं लाकिनाऊं (निशानियूं) हूंदे बि बिना लाकिनाउनि (ज़ेरि, जबर, पेशु) जे लिखी पंहिंजी ई माउ - ॿोलीअ खे खारे खतमु कन्दा रहनि था .
सिन्धी सभिनी ॿोलिनि खां सुरनि (Vowels) जो निरालो वरिताउ कन्दी आहे . छो त कहिं बि ॿोलीअ जे ॿोलनि खे सम्झण जो आधारु सुर ई हूंदा आहिनि . पर असांजा गुरू (उस्ताद) अरबी-सिन्धी लिपीअ में सुरनि में सन्धो करे नथा लिखनि . जीअं त --
१. अ, इ, उ -- अमरु - उमरु - इमरु, इहो - उहो, हिते - हुते खे सन्धे - भेद सां नथा लिखनि .
२. आई -- आए, वई -- वए खे सन्धे सां नथो लिखनि .
३. उ खे ओ, ओ खे ऊ -- 'हो' लिखी 'हू' पढ़नि - पढ़ाइनि था .
४. व खे बि ओ लिखनि था . जीअं त -- आयुव, आयव खे आयो लिखिजे थो .
५. ट्र, ड्र ऐं ढ्र खे बिना 'र' जे ट, ड ऐं ढ जो वरिताउ करे सिन्धी ॿोलनि खे खारे लिखिनि था . जहिंसां सभई ॿोल खरनि था ऐं माना ई मटिजी वञे थी . प्रेम तनवानी


No comments:
Post a Comment