Monday, September 16, 2019

सिन्धी ॿोली ऐं लिपी (सूरतख़ती)

सिन्धी ॿोली ऐं लिपी (सूरतख़ती)

ॿोली माना ॻाल्हायल ॿोलनि (लफ़्ज़नि) जो भन्डारु .

लिपी माना ॻाल्हायल ॿोलनि (लफ़्ज़नि) जे सुरनि - उचारनि (आवाज़नि) जा लिखियल रूप (सूरतूं) जिनि खे पढ़ी सघिबो आहे .

ॿोली आत्मा आहे त उन्हं जी पंहिंजी लिपी, रूपु माना अवतारु हूंदी आहे . छो त ॿोलीअ जी पंहिंजी लिपीअ में ई सुर ऐं उचार - आवाज़नि जे लिखियल रूपनि खे सही - सही पढ़ी सघिजे थो .  

सिन्धीअ में ॿारहां (१२) सुर (Vowels) ऐं चालीह (४०) उचार (Consonants) मिलाए कुलु ॿावन्झा (५२) अखर आहिनि . सिन्धीअ जी मूलु - असुली लिपी देवनागिरीअ में ॿारहनि सुरनि जा रूप आहिनि ऐं ॿारहनि मां यारहनि (११) जूं लाकिनाऊं (ऐराब) -- ज़ेरि, ज़बर ऐं पेशु वगेरह) बि अलॻि आहिनि . 

सिन्धी देवनागिरी लिपीअ जा अखिरी रूप - सूरतूं ॻाल्हायल अखरनि जे आधार ते ठहियल आहिनि . इन्हं अखर-माल्हा (अल्फा बेट) जे अखरनि जो सिलसिलो मूंहं जे लिङनि सां उचारिण वारे रिथाइते सिलसिले सारूं (मूजिब) आहे . 

इन्हं करे सिलसिले में पहिरियों छाती मां निकितल ॾह सुर 'अ', 'आ' खां 'ओ', 'औ', यारहों नक मां टुॿिके वारो 'अं' = 'ं'  ऐं दुन वटां सघारो सुरु 'ह' ताईं वारा ॿारहां सुर रखिया वया आहिनि .

पो ॼिभ ऐं काकिड़े सां उचारियल 
उचार -- क, ख, ग, ॻ, घ, ङ . 

पो ॿिन्हीं तारुनि जे विच मां उचारियल चीभाटिणा उचार -- 
च, छ, ज, ॼ, झ, ञ . 

पो ॼिभ उबिती करे मथें तारूंअं सां उचारियल तारुवां उचार --
र, ल, ट, ठ, ड, ॾ, ढ, ड़, ढ़, ण
ट्र, ड्र ऐं ढ्र .

पो ॾन्दनि सां ॼिभ टकिराए उचारियल उचार -- 
त, थ, द, ध ऐं न .

पो चपनि सां उचारियल उचार -- 
प, फ, ब, ॿ, भ ऐं म .

पो गसिणा उचार -- स, श ऐं 
अधु सुर -- व ऐं य .

जॾहिं त अरबी ऐं फ़ारसी लिपीअ जे अखरनि जा रूप ॻाल्हायल अखरनि जे आधार ते ठहियल कोन्हंनि ऐं सिलसिलो बि अखिरी रूपनि जी हिक - जेढ़ाईअ वारो बेढंगो आहे . 

अरबी सिन्धी लिपीअ में सुरनि जा अलॻि रूप (सूरतूं) कोन्हंनि, छड़ो लाकिनाऊं (ऐराब) -- ज़ेरि, ज़बर ऐं पेशु वगेरह आहिनि . हीअ सिन्धी न पर पराई अरबी लिपी आहे, इन्हं करे हिन जे अखिरी रूपनि खे सिन्धी उचारनि - आवाज़नि वांगरु सही सही लिखी ऐं पढ़ी बि न सघिबो आहे .

प्रेमु तनवाणी - 9685943880

साभार : डॉ लाल थदानी
पूर्व अध्यक्ष राजस्थान
सिंधी अकादमी जयपुर ।



No comments:

Post a Comment